25/08/2020 14:16:31
BS.Huỳnh Nữ Hồng Trúc
Bệnh viện Da liễu TP Cần Thơ
Đại cương:
- Là một phản ứng cấp tính của da với chất kích ứng từ côn trùng.
- Viêm da tiếp xúc do Paederus (kiến ba khoang ) là loại thường gặp nhất.
- Ở Việt Nam, bệnh thường xuất hiện vào mùa mưa bão, thành dịch, có thể rải rác suốt cả năm.
- Bệnh không nguy hiểm nhưng làm người bệnh lo lắng.
Vài nét về kiến ba khoang
- Kiến ba khoang là tên gọi dân gian của một loại côn trùng thuộc giống Paederus, họ Staphylinidae (là bọ cánh cứng ngắn), bộ Coleoptera (tức là bộ cánh cứng – trong đó “Koleos” = vỏ bọc, “Pteron” = cánh). Giống Paederus có hơn 600 loài, phân bố ở tất cả các lục địa, ngoại trừ Antarctica. Loài côn trùng này có màu là các khoang đen - vàng cam xen kẽ, thân hình thon, dài như hạt thóc (dài 0,7 – 1 cm, ngang 2 – 5 cm), kiến có 3 đôi chân, 2 đôi cánh, một đôi cánh dài mỏng trong suốt gấp lại gọn gàng và dấu bên dưới đôi cánh cứng ngắn, bay và chạy rất nhanh.
- Kiến ba khoang thường sống ở các ruộng lúa, cỏ mục, vườn cây, bãi rác thải, công trình đang xây dựng... Chúng xuất hiện nhiều vào mùa mưa, khi độ ẩm cao, thuận lợi cho kiến phát triển. Kiến ba khoang ưa thích ánh sáng đèn ban đêm nên bay vào trong nhà theo ánh đèn, đậu vào quần áo, khăn mặt, giường chiếu, chăn màn, chất độc trong cơ thể kiến là pederin có thể làm tổn thương da người (bỏng da, viêm da) nếu chất này được giải phóng ra khi kiến bị tác động, bị chà sát hoặc bị giết.
.jpg)
Biểu hiện lâm sàng khi bị viêm da tiêp xúc với kiến ba khoang.
- Cơ năng: bỏng rát, ngứa. Nếu bội nhiễm sẽ thấy đau nhức, khó chịu.
- Tổn thương cơ bản có dạng dát đỏ, thành đám, thành vệt, theo chiều tay quệt, sưng nề nhẹ, trên có mụn nước hoặc mụn mủ nhỏ li ti ở giữa, có vùng hơi lõm màu vàng nâu, hình tròn hoặc bầu dục. Sau 3-5 ngày, tổn thương khô mà không thành bóng nước, bóng mủ. Nếu nặng hơn, thương tổn rộng, bóng nước, bóng mủ nông lan rộng, có thể trợt loét, hoại tử.
- Viêm da thường xuất hiện ở vùng hở trên cơ thể như: mặt, cổ, ngực, gáy, vai, tay. Khi bị tổn thương ở mắt có thể sưng nề, trợt đỏ, chảy nước mắt
- Thương tổn tiếp tục xuất hiện dù không còn sự hiện diện của kiến ba khoang nếu ngứa gãi quệt ra vùng da lành, đặc biệt là các vùng nếp gấp.
- Bệnh nhân có cảm giác rát bỏng tại chỗ, thương tổn trên diện rộng có thể gây sốt nhẹ, nổi hạch lân cận.
.jpg)
Chẩn đoán xác định.
- Chủ yếu dựa vào lâm sàng.
Chẩn đoán phân biệt.
- Bệnh zona, dễ chẩn đoán nhầm nhất, do nhiễm Varricella- zoster virus: thương tổn là dát đỏ, sau nổi mụn nước, bóng nước lõm giữa tập trung thành đám dọc theo thần kinh ngoại biên. Đau rát nhiều tại tổn thương. Xét nghiệm tế bào Tzanck thấy tế bào ly gai và tế bao đa nhân khổng lồ.
- Bệnh Herpes da: mụn nước nhỏ tập trung thành chùm trên nền dát đỏ ở vùng bán niêm mạc, niêm mạc, đau rát nhiều tại tổn thương.
Cách xử trí
- Điều trị tại chỗ
+ Ngay khi bị tổn thương: có thể dùng nước muối sinh lý, rửa tổn thương ngày 3-4 lần/ ngày nhằm trung hòa độc tố của côn trùng. Tránh kì cọ làm tổn thương lan rộng.
+ Khi các tổn thương đỏ, đau rát: dùng các thuốc làm dịu da, chống viêm như các loại hồ (hồ nước, hồ Tetra- Pred ) hay các loại mỡ kháng sinh phối hợp corticoid bôi 2-3 lần/ ngày.
+ Trường hợp bóng nước, bóng mủ: chấm dung dịch màu milian, thuốc tim pha loãng 1-2 lần/ ngày hoặc dung dịch jarish đắp liên tục.
- Điều trị toàn thân
+ Kháng histamin làm giảm triệu chứng ngứa rát.
+ Giảm đau.
+ Kháng sinh chống nhiễm trùng.
Cách phòng ngừa:
- Ngăn kiến ba khoang vào trong nhà: sử dụng lưới các cửa sổ và cửa ra vào, đóng cửa thường xuyên sau khi ra vào, nên ngủ trong mùng/màn, vệ sinh môi trường, phát quang bụi rậm, cây cỏ xung quanh nhà.
- Mặc quần áo dài tay khi đi ra ngoài, nhất là những vùng gần đồng ruộng, khu dân cư nhiều ánh đèn, gần công trình xây dựng.
- Trong trường hợp đã tiếp xúc với kiến ba khoang hoặc nghi ngờ là đã tiếp xúc với chúng:
- Tránh sờ tay trực tiếp vào kiến ba khoang. Nếu có kiến ba khoang đang bò trên người, nên lấy nó ra khỏi người bằng cách thổi hoặc dùng bao tay. Sau đó rửa sạch vùng da đã tiếp xúc với nước và xà phòng.
- Không nên đập chết hoặc chà xát chúng trên da.
- Đến cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị đúng cách.
Nguồn tài liệu tham khảo: Cục y tế dự phòng Bộ Y tế, bệnh viện Da liễu Trung ương, hướng dẫn chẩn đoán và điều trị bệnh viện Da liễu Cần Thơ.
